مجله مترجمان محتوای آموزشی و مفید در سایت مجله مترجمان
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
ترجمه و ادبیات: تأثیر ترجمه بر ادبیات جهانی
ادبیات جهانی بدون ترجمه، مجموعهای از جزایر جدا افتاده بود که هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشتند. ترجمه همان نیرویی است که جریانات ادبی را از مرزها عبور میدهد و باعث میشود یک رمان در کلمبیا، نحوه تفکر یک نویسنده در ایران یا ژاپن را تغییر دهد. در این مقاله، نقش حیاتی ترجمه در شکلگیری چیزی که ما امروز «ادبیات جهانی» مینامیم را بررسی میکنیم.
۱. ترجمه؛ موتور محرک جنبشهای ادبی
بسیاری از سبکهای ادبی که ما آنها را ملی میدانیم، در واقع در نتیجه ترجمه آثار خارجی متولد شدهاند.
-
رنسانس اروپایی: این جنبش عظیم فرهنگی با ترجمه متون کلاسیک یونانی و رومی به زبانهای بومی اروپا آغاز شد.
-
رئالیسم جادویی: محبوبیت این سبک در خاورمیانه و ایران، تا حد زیادی مدیون ترجمههای درخشان از آثار نویسندگانی چون گابریل گارسیا مارکز و ایزابل آلنده است که راه را برای نویسندگان بومی باز کرد تا از عناصر بومی خود برای خلق داستانهای مشابه استفاده کنند.
۲. غنیسازی زبان مقصد
ترجمه ادبی تنها انتقال داستان نیست، بلکه وارد کردن ساختارهای جدید به زبان است.
-
واردات مفاهیم: کلماتی که معادل دقیق ندارند، از طریق ترجمه وارد زبان میشوند و به مرور بخشی از تفکر آن جامعه میگردند.
-
تغییر نحو و نگارش: مترجمان بزرگ با وفاداری به سبک نویسندگان خارجی، پتانسیلهای پنهان زبان مادری خود را کشف میکنند. برای مثال، ترجمههای محمد قاضی یا نجف دریابندری استانداردهای جدیدی برای نثر فارسی معاصر ایجاد کردند.
۳. مفهوم «ادبیات جهانی» (Weltliteratur)
یوهان ولفگانگ فون گوته، شاعر بزرگ آلمانی، اولین کسی بود که مفهوم ادبیات جهانی را مطرح کرد. او معتقد بود که دوران ادبیات ملی به سر آمده و اکنون زمان بهرهمندی از تفکر جمعی بشریت است.
در این چرخه:
-
اثر محلی: نویسنده بر اساس فرهنگ خود مینویسد.
-
ترجمه: اثر از حصار زبان اول خارج میشود.
-
تأثیر جهانی: نویسندگان دیگر کشورها از آن الهام میگیرند و آثار جدیدی خلق میکنند.
۴. چالش «گمشده در ترجمه» (Lost in Translation)
با وجود تمام فواید، ترجمه ادبی همواره با یک پارادوکس روبروست. اشعار و متون ادبی دارای لایههای صوتی، ابهامهای هنری و بازیهای زبانی هستند که گاهی در ترجمه از دست میروند.
-
راه حل: مترجمان ادبی مدرن به جای «ترجمه کلمه»، به «بازآفرینی» رو آوردهاند. آنها تلاش میکنند همان احساسی را در خواننده مقصد ایجاد کنند که نویسنده در خواننده مبدأ ایجاد کرده بود.
۵. تأثیر ترجمه بر شهرت نویسندگان
بسیاری از نویسندگان بزرگ، شهرت جهانی خود را مدیون «مترجمان شانس» خود هستند.
-
هاروکی موراکامی: موفقیت خیرهکننده او در غرب مدیون ترجمههای دقیق و به موقع به زبان انگلیسی بود که لحن خاص او را برای جهانیان قابل فهم کرد.
-
خیام نیشابوری: اگر ترجمه آزاد و شاعرانه «ادوارد فیتزجرالد» نبود، رباعیات خیام احتمالاً هرگز به یکی از پرخوانندهترین اشعار در دنیای انگلیسیزبان تبدیل نمیشد.
نتیجهگیری
ترجمه ادبی صرفاً یک فعالیت مکانیکی نیست، بلکه یک «کنش خلاقانه» است. مترجم ادبی، شریک جرم نویسنده است؛ او اجازه میدهد تا روح یک اثر در کالبد زبانی دیگر دوباره متولد شود. بدون ترجمه، ادبیات جهان تنها به چند نام بزرگ محدود میشد، اما امروز به لطف مترجمان، ما به کتابخانهای به وسعت تمام سیاره دسترسی داریم.
داستانهای جالب از دنیای ترجمه
