مجله مترجمان محتوای آموزشی و مفید در سایت مجله مترجمان
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
ترجمه و فرهنگ عامه: ترجمه ترانهها، فیلمها و سریالها
در عصر استریم و شبکههای اجتماعی، ترجمه دیگر محدود به کتابهای سنگین و متون رسمی نیست. امروزه «ترجمه رسانهای» (Audiovisual Translation) قلب تپنده فرهنگ عامه است. از زیرنویس یک سریال پرطرفدار کرهای تا دوبله یک انیمیشن هالیوودی، مترجمان نقش پنهانی در شکلگیری ترندهای جهانی دارند. در این مقاله به چالشهای جذاب و تکنیکی ترجمه در دنیای سرگرمی میپردازیم.
۱. ترجمه فیلم و سریال: هنرِ «ایجاز»
ترجمه برای تصویر با ترجمه متن مکتوب کاملاً متفاوت است. در اینجا مترجم با محدودیتهای فیزیکی روبروست:
-
زیرنویس (Subtitling): مترجم تنها حدود ۳۵ تا ۴۲ کاراکتر در هر خط و زمان بسیار محدودی (معمولاً بین ۱ تا ۶ ثانیه) فرصت دارد تا معنا را منتقل کند. او باید جملات طولانی را بدون از دست دادن مفهوم، خلاصه کند.
-
دوبله (Dubbing): چالش بزرگ در اینجا «همگامی لب» (Lip-sync) است. مترجم باید کلماتی را انتخاب کند که با حرکات دهان بازیگر هماهنگ باشد (مثلاً انتخاب کلماتی که با حروف لببسته شروع میشوند وقتی بازیگر دهانش را میبندد).
۲. ترجمه ترانه: رقص میان معنا و ریتم
ترجمه موسیقی سختترین بخش فرهنگ عامه است، زیرا مترجم با سه عنصر همزمان میجنگد: معنا، رفیق (Rhyme) و وزن (Meter).
-
ترجمه وفادار: فقط معنا را منتقل میکند (مناسب برای درک محتوا).
-
ترجمه منظوم: سعی میکند شعر را دوباره به زبان مقصد بسراید تا قابل خواندن با آهنگ باشد. در این حالت، مترجم اغلب مجبور است بخشی از معنا را فدای حفظ ریتم و ملودی کند.
۳. بومیسازی شوخیها و اصطلاحات (Localization)
بزرگترین آزمون یک مترجم در فرهنگ عامه، ترجمه کمدی است. شوخیها اغلب بر پایه بازیهای زبانی یا ارجاعات فرهنگی هستند که در زبان مقصد بیمعنا به نظر میرسند.
| نوع چالش | مثال | راهکار مترجم حرفهای |
| بازی با کلمات | جناسهایی که در انگلیسی با کلمات همآوا ساخته میشوند. | خلق یک شوخی جدید و مشابه در زبان مقصد (جایگزینی خلاقانه). |
| ارجاعات محلی | اشاره به یک شخصیت تلویزیونی معروف در آمریکا. | جایگزینی با یک شخصیت شناختهشده یا توصیف کوتاه ویژگی او. |
| اصطلاحات خیابانی | اسلنگهای (Slang) مربوط به گروههای خاص اجتماعی. | استفاده از زبان محاوره و بهروز (مثل استفاده از اصطلاحات نسل Z در ترجمههای امروزی). |
۴. تأثیر ترجمه بر زبان روزمره مردم
ترجمههای نمادین در فرهنگ عامه میتوانند زبان یک جامعه را تغییر دهند. در ایران، دوبلههای کلاسیک دهههای ۴۰ و ۵۰ یا زیرنویسهای خلاقانه سریالهای مدرن، کلمات و تکیهکلامهایی را وارد زبان فارسی کردهاند که مردم در زندگی روزمره از آنها استفاده میکنند.
واقعیت جالب: موفقیت جهانی سریالهایی مثل «بازی مرکب» (Squid Game) یا «مانی هایست» (Money Heist) بدون تیمهای حرفهای بومیسازی که تفاوتهای فرهنگی را به درستی منتقل کردند، غیرممکن بود.
۵. نتیجهگیری: فراتر از کلمات، انتقال حس
در ترجمه فرهنگ عامه، هدف نهایی این است که مخاطب همان «حسی» را تجربه کند که مخاطب اصلی تجربه کرده است. اگر تماشاگر با دیدن یک کمدی خارجی میخندد یا با شنیدن یک ترانه ترجمه شده بغض میکند، یعنی مترجم کار خود را به درستی انجام داده است. مترجم در اینجا نه یک ماشین تبدیل واژه، بلکه یک «هنرمند سایه» است.
داستانهای جالب از دنیای ترجمه
