مجله مترجمان محتوای آموزشی و مفید در سایت مجله مترجمان
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
ترجمه در فرهنگهای مختلف
ترجمه فراتر از یک جابهجایی واژگانی، یک «مذاکره فرهنگی» است. زبانها تنها ابزار ارتباط نیستند، بلکه ظرفهایی برای حمل ارزشها، سنتها و جهانبینیهای یک ملت محسوب میشوند. به همین دلیل، رویکرد به ترجمه در فرهنگهای مختلف، تفاوتهای بنیادینی دارد که در این مقاله به بررسی آنها میپردازیم.
۱. ترجمه به مثابه بومیسازی (فرهنگهای غربی)
در بسیاری از کشورهای غربی، بهویژه در بازار کتاب ایالات متحده و بریتانیا، تمایل شدیدی به «بومیسازی» (Domestication) وجود دارد.
-
هدف: متن باید طوری ترجمه شود که خواننده احساس نکند با یک اثر خارجی روبروست.
-
روش: حذف ارجاعات فرهنگی ناآشنا و جایگزینی آنها با معادلهای محلی. برای مثال، اگر در متن اصلی به یک غذای خاص محلی اشاره شده باشد، مترجم ممکن است آن را به «غذا» یا معادل مشابهی در زبان مقصد تغییر دهد تا روانی متن حفظ شود.
۲. حفظ اصالت و غریبگردانی (فرهنگهای شرق و آلمان)
در مقابل، متفکرانی مانند فریدریش شلایرماخر آلمانی معتقد بودند که مترجم باید «خواننده را به سمت نویسنده ببرد».
-
هدف: حفظ ویژگیهای بیگانه متن برای غنیتر کردن زبان مقصد.
-
روش: «غریبگردانی» (Foreignization). در این فرهنگها، مترجم تلاش میکند ساختارهای نحوی یا اصطلاحات خاص فرهنگ مبدأ را حفظ کند تا خواننده متوجه شود که در حال مطالعه اثری از یک زیستبوم متفاوت است.
۳. تفاوتهای فرهنگی در حوزههای خاص
ترجمه در هر فرهنگ بسته به اولویتهای اجتماعی آن جامعه، چالشهای متفاوتی دارد:
| حوزه چالشبرانگیز | نمونه تفاوت فرهنگی | رویکرد مترجم |
| تعارفات و ادب | در فارسی سیستم پیچیده «تعارف» وجود دارد که در انگلیسی معادل مستقیم ندارد. | مترجم باید لحن (Formal/Informal) را بر اساس جایگاه اجتماعی بازسازی کند. |
| استعارههای مذهبی | در فرهنگهای عربزبان، مفاهیم دینی در زبان روزمره تنیده شده است. | مترجم غربی اغلب این مفاهیم را به عباراتی سکولار یا عمومی تبدیل میکند. |
| سلسله مراتب | در زبانهایی مثل ژاپنی یا کرهای، سطوح مختلفی برای خطاب قرار دادن افراد وجود دارد. | مترجم باید با استفاده از القاب یا ساختار فعل، این احترام را در زبان مقصد بازنمایی کند. |
۴. ترجمه و تابوهای فرهنگی
یکی از حساسترین بخشهای ترجمه، برخورد با تابوها است. آنچه در یک فرهنگ کاملاً عادی است، ممکن است در فرهنگی دیگر توهینآمیز یا غیراخلاقی تلقی شود.
-
در فرهنگهای محافظهکار: مترجمان اغلب دست به «خودسانسوری» یا تعدیل متن میزنند تا اثر با ارزشهای جامعه مقصد همخوانی داشته باشد.
-
در فرهنگهای لیبرال: وفاداری به متن اصلی حتی در صورت وجود مفاهیم تند یا تابوشکن، یک اصل حرفهای تلقی میشود.
۵. نتیجهگیری: مترجم به عنوان سفیر فرهنگی
امروزه نظریهپردازان معتقدند که مترجم موفق کسی نیست که فقط دو زبان را میداند، بلکه کسی است که «دو فرهنگ» را عمیقاً میشناسد. ترجمه در فرهنگهای مختلف نشان میدهد که زبان تنها نوک کوه یخ است و بخش عظیم تفاوتها، در لایههای زیرین فرهنگی نهفته است.
نکته کلیدی: یک ترجمه خوب در یک فرهنگ، لزوماً در فرهنگ دیگر موفق نخواهد بود؛ زیرا معیار «خوب بودن» را ارزشهای فرهنگی جامعه مقصد تعیین میکنند.
داستانهای جالب از دنیای ترجمه
چگونه پایاننامه خود را به زبان انگلیسی ترجمه کنیم؟
منابع آموزشی ترجمه: از کتاب تا وبینار
